Когнитивното опаѓање е природен дел од стареењето што суптилно започнува во вашите четириесетти години. До средината на педесеттите години, вообичаено е да се најдете себеси како стоите на средина од собата прашувајќи се зошто воопшто сте дошле овде. Иако ваквите падови во меморијата се вообичаени, нова кинеска студија откри дека постојат три клучни возрасти на кои когнитивниот пад станува поизразен кај сите нас, пишува Телеграф.
Овие ненадејни скокови, забележани на 57, 70 и 78 години, се значително посилни кај некои луѓе, а причината е многу едноставна – начинот на живот, пишува списанието Nature Aging.
Истражувањето ги измерило нивоата на 13 протеини во мозокот поврзани со забрзано стареење и невродегенеративни заболувања. Интересно е што овие пикови во когнитивното опаѓање се поврзани со големи животни промени, од хормонални падови во средната возраст до влијанието на пензионирањето.
Клучни возрасти
Сепак, ова не значи дека нивното влијание е надвор од наша контрола. Професорката Барбара Џ. Сахакијан, од Универзитетот во Кембриџ и коавторка на книгата „Brain Boost“, ја објаснува студијата:
– Овие клучни возрасти во студијата се кога почнуваме да гледаме значајни промени во мозокот. На 57 години станува збор за тоа колку добро сме управувале со физичките промени што доаѓаат со средната возраст и менопаузата; на 70 години станува збор за тоа колку добро сме ја одржувале стимулацијата на мозокот во периодот пред и по пензионирањето; а на 78 години станува збор за нивоата на тие „когнитивни резерви“ што сме ги изградиле предизвикувајќи се себеси да правиме тешки работи.
Таа додава и дека исто како што го управуваме нашиот холестерол долго пред да предизвика срцев удар, со усвојување промени во животниот стил најмалку 10 години пред овие пикови опишани во студијата, можеме да ја промениме нашата иднина.
Накратко, за здравјето на мозокот треба да дејствуваме сега и да планираме однапред.
57 години и зголемување на телесната тежина во средната возраст
До 57 години, мозокот се намалува, а овој процес започнува уште во нашите триесетти години. Намалувањето на волуменот на мозокот потоа станува очигледно поради намалувањето на белата маса – мрежата на нервни влакна што овозможува комуникација помеѓу различни региони на мозокот. Едноставно кажано, вашата „широкопојасна врска“ се забавува.
Овој природен пад е дополнет со зголемување на телесната тежина во средната возраст. Д-р Сабин Донаи, лекар специјализиран за долговечност, вели дека прекумерната тежина влијае на функцијата на мозокот на повеќе начини.
– Тоа е поврзано со намален проток на крв, што пак ги намалува хранливите материи и есенцијалните масти што му се потребни на мозокот, како и со натрупувањето на отпадни производи што не се отстрануваат.
Телесните масти се исто така воспалителни. Дебелината е поврзана со оксидативен стрес, оние нестабилни атоми на кислород што ги оштетуваат клетките, вклучувајќи ги и невроните.
Неодамнешните истражувања, исто така, сугерираат дека високиот холестерол може да го зголеми ризикот од деменција, па затоа е важно редовно да се проверува.
Што да се прави?
Студиите покажуваат дека вежбањето е исклучително невропротективно, зголемувајќи ја големината на хипокампусот и подобрувајќи ја меморијата. Професорката Сахакијан советува:
– Време е да започнете и да продолжите да вежбате, што има многу придобивки, вклучувајќи ја густината на коските и спречувањето на депресија.
Податоците покажуваат дека секоја вежба што малку го зголемува срцевиот ритам е подобра од седечкиот начин на живот. Затоа, најдобриот режим на вежбање е оној на кој можете да се придржувате.
Д-р Донаи нè охрабрува да пристапуваме кон секојдневните задачи со поголем ентузијазам.
– Вклучувам многу активност во мојот ден. Одам по ескалаторот. Не ги користам рацете кога станувам. Го туркам столот и станувам без да ги користам рацете. Не велете: „Крени ми го тоа“, велете: „Можам да ја кренам таа кутија, можам да се наведнам.“ Додека ги извршувате вашите дневни задачи, бидете свесни за активностите што ги предизвикуваат вашите мускули. Накратко, не престанувајте да се движите.
Таа, исто така, препорачува следење на шеќерот во крвта, холестеролот и односот помеѓу половината и колковите, како и проверка на вашите хормони.
– Секогаш велам, престанувате со ХРТ (хормонска заменска терапија) денот кога сакате да остарите. Постојат обемни студии што ја поддржуваат ХРТ како когнитивно-заштитна.
70-тите години и „ефектот на пензионирањето“
На 70-годишна возраст, тау протеинот, најпознат од 13 протеини поврзани со когнитивниот пад, почнува да се акумулира. Церебралниот кортекс се истенчува, што доведува до намалување на синаптичките врски во областите за размислување и учење. Фронталните лобуси и хипокампусот, клучни за повисоките когнитивни функции, исто така се намалуваат.
Во деценијата што води до 70-тата година, невронските патишта почнуваат да страдаат од намалени нивоа на стимулација.
– Тоа е ефектот на пензионирањето. Околу 60-годишна возраст, луѓето малку се опуштаат, можеби избегнуваат предизвикувачки и тешки работи и почнуваат да се потпираат на искуството. Тоа е лоша идеја, бидејќи научните докази ја поддржуваат поговорката „користи го или изгуби“.
Сериозни фактори на ризик
Д-р Донаи советува фокусирање на активности за градење на мозокот.
– Не задоволувајте се со судоку и крстозборки; навистина предизвикајте го вашиот мозок. Танцување во сала, учење јазик, пинг-понг. Градењето когнитивни резерви – отпорноста на мозокот на опаѓање – може значително да го одложи почетокот на невродегенерацијата.
Студија од 2022 година покажа дека дури и луѓето кои развиваат висока когнитивна резерва до 69-годишна возраст можат да ја намалат веројатноста за опаѓање на меморијата, дури и ако имале пониски когнитивни способности во детството. Професорката Сахакијан истакнува дека овој период е клучен за справување со сериозни фактори на ризик за деменција: осаменост и социјална изолација, што може да го зголеми ризикот за 30 и 60 проценти, соодветно.
– Една студија покажа дека пет од 13 протеини поврзани со стареењето на мозокот се зголемиле како одговор на осаменоста. Социјализацијата и стимулацијата се клучни, дури и ако тоа е преку пијалак во паб.
Многу социјален контакт лице в лице е исклучително добар за постарите луѓе – вели таа.
78 и осиромашување на резервите
На оваа возраст, волуменот на мозокот и протокот на крв дополнително се намалуваат. Протеините поврзани со воспалението се акумулираат, а когнитивните резерви што сте ги стекнале во текот на животот почнуваат да се трошат. Д-р Донаи советува постојано да работиме на намалување на воспалението.
– Тоа значи здрава исхрана, вежбање, опуштање и избегнување шеќери и премногу стрес. Хроничниот стрес ја намалува енергијата достапна за основните функции на поправка и раст – вели таа. Исто така, предупредува за токсините од животната средина, како што се микропластиката во пакувањата за храна и пијалаци.
– Нашите патишта за детоксикација се неверојатно ефикасни, но тие едноставно се преоптоварени од бројот на различни хемикалии во толку многу наши секојдневни производи – вели Донаи.
И покрај сето ова, д-р Донаи останува оптимист:
– Сè во нашиот мозок е насочено кон борба за својот опстанок. Ако ги поддржуваме нашите тела со добра храна, останеме физички активни и доволно спиеме, не мора да го прифатиме биолошкото опаѓање што го поврзуваме со стареењето.