Дали знаете што е Пигмалион ефект во родителството?
Колку пати, речиси случајно, онака патем, без размислување, сме изговориле реченици како:
„Тој е тврдоглав, цел е на мене.“
„Таа е срамежлива, и јас бев таква.“
„Не е баш за училиште, и ние во семејството не бевме некои ученици.“
Ги кажуваме без никаква лоша намера. Понекогаш дури и со доза на гордост, понекогаш со блага загриженост, а често како објаснување – кон себе и кон другите. Сепак, овие реченици не се само опис на детето. Тие се порака. А пораките што децата постојано ги слушаат имаат моќ да го обликуваат она што ќе станат.
Тука доаѓа до израз Пигмалион ефектот.
Што е тоа Пигмалион ефект?
Пигмалион ефектот ја опишува појавата кога очекувањата на возрасните се исполнуваат токму затоа што веруваме во нив. Со други зборови – детето често станува она што постојано му порачуваме дека е.
Ако веруваме дека детето е „тврдоглаво“, ќе се однесуваме кон него како кон дете кое сме сигурни дека ќе се спротивстави. Ако очекуваме да биде „неспретно“ или „мрзливо“, ќе му нудиме помалку можности да се докаже. И со текот на времето, детето ги усвојува овие пораки како вистина за себе.
Не затоа што е родено така – туку затоа што почнало да верува во тоа.
Како етикетите тивко го регулираат однесувањето
Родителските етикети ретко звучат грубо. Тие често се завиткани во шеги, споредби или семејни приказни:
„Тој е нашиот мал бунтовник.“
„Таа е емотивна, веднаш плаче.“
„Тој е неспретен, никогаш не гледа каде оди.“
Проблемот е што детето не го слуша контекстот. Тој ја слуша пораката за себе. И многу брзо почнува да се однесува во согласност со неа.
Дете кое постојано слуша дека е „срамежливо“ – се повлекува уште повеќе.
Дете кое слуша дека е „проблематично“ – престанува да се труди да биде поинакво.
Дете кое ја носи етикетата „паметно“ – може да почне да се плаши да прави грешки, бидејќи мора да ги исполни очекувањата.
„Повлекол на мене“ – но детето не е наша судбина
Децата се комбинација од генетика, темперамент и искуства. Но, тие не се копии од нивните родители. Кога велиме „тој е таков, повлече на мене“, честопати несвесно ја затвораме вратата за промена – и кај детето и кај нас самите.
Со тоа, ја испраќаме пораката:
дека особината е непроменлива
дека нема потреба да се развива поинаку
дека е „таква каква што е“.
А децата се развиваат токму преку можноста да бидат повеќе од она што се во моментов.
Како можеме да го искористиме Пигмалион ефектот во корист на детето?
Ова не значи дека треба да ги игнорираме предизвиците или да го идеализираме детето. Но, можеме да го промениме јазикот што го зборуваме за детето – и пред него и во себе.
Наместо етикети, нудиме опис на однесувањето:
Не: „Тој е мрзлив“
→ туку: „Тешко му е да започне кога задачата изгледа премногу тешка.“
Не: „Таа е пречувствителна“
→ туку: „Многу силно доживува емоции.“
Не: „Тој не е добар во училиште“
→ туку: „Тој учи со различно темпо и на свој начин.“
На овој начин, му кажуваме на детето: Ти не си проблем. Имаш предизвик – и можеш да растеш.
Децата стануваат она во што ние веруваме
Пигмалион ефектот не нè повикува на совршенство, туку на свест.
Да застанеме пред да го сведеме детето на една карактеристика. Да се прашаме: Дали му помагам со оваа реченица – или го ограничувам?
Затоа што децата честопати не живеат според својот потенцијал, туку според очекувањата на возрасните кои им се најважни.
И добрата вест е – очекувањата можат да се променат. И кога нашите очекувања се менуваат, често се менува и нивната приказна за себе.