Борење на тепих, трчање низ дома, фрлање во воздух, скокоткање и борба со перници – она што на возрасните понекогаш им изгледа како премногу дива игра, за детето може да биде драгоцено искуство. Особено кога станува збор за игра со таткото.
„Внимавај, ќе се повреди!“, „Не го фрлај така!“, „Смирете се малку!“ – ова се реченици што често се слушаат кога таткото и детето ќе се занесат во играта. Додека едниот родител загрижено гледа како детето лета низ воздухот или се обидува да го собори таткото на подот, детето се смее и бара: Уште еднаш!
Но, зад овие моменти се крие многу повеќе од обична забава.
Развојната психологија со децении го проучува значењето на физичката, разиграна интеракција меѓу родителите и децата, особено таканаречената rough-and-tumble play. Истражувањата покажуваат дека ваквата игра, кога е безбедна, доброволна и приспособена на детето, може да придонесе за неговиот емоционален и социјален развој.
Кога детето се бори со таткото, всушност учи многу повеќе отколку што мислиме
На прв поглед, грубата игра изгледа како хаотична забава. Но, таа му дава можност на детето да вежба некои важни животни вештини.
1. Учи да ги контролира емоциите
За време на физичката игра детето доживува возбуда, радост, напнатост, а понекогаш и фрустрација. Во еден момент победува, во следниот губи. Некогаш успева да го собори таткото, а некогаш завршува на грб.
Токму во таквите ситуации има можност да вежба како да ја регулира возбудата, да го прифати поразот и да продолжи со играта без лутина.
Се разбира, тоа не се случува автоматски. Одлучувачко е како возрасниот ја води играта, како ги препознава реакциите на детето и му помага да се смири кога возбудата ќе стане преголема.
2. Учи каде се границите – неговите и туѓите
Една од најважните лекции што детето може да ги научи преку ваквата игра е разликата меѓу забавата и повредувањето.
Кога таткото ќе каже: „Стоп, ова е премногу силно“, детето учи да ги препознава туѓите граници. Кога детето ќе каже: „Доста!“, а таткото веднаш ќе престане, тоа добива подеднакво важна порака: моите граници се важни и другите треба да ги почитуваат.
Ова искуство подоцна може да се пренесе и во односите со врсниците.
3. Развива самодоверба и чувство на сопствените способности
Замислете дете кое се обидува да совлада многу посилен противник – својот татко.
Таткото му дава отпор, но ја приспособува силата и му дозволува понекогаш да победи.
Така детето добива можност да ги истражува сопствените можности, да испробува нови движења и да доживува мали успеси.
Преку ваквата игра може да развие чувство на способност, храброст и доверба во сопственото тело.
4. Учи дека силата не значи агресија
Можеби ова е една од најважните лекции.
Таткото е физички посилен, но не ја користи својата сила за да го повреди, исплаши или понижи детето. Напротив, ја користи за да создаде простор за заедничка забава.
Така детето ја запознава важната разлика: да се биде силен не значи да се биде насилен.
Силата може да биде поврзана со нежност, внимание и самоконтрола.
Зошто улогата на таткото е толку важна?
Иако за родителството често се зборува првенствено преку односот меѓу мајката и детето, татковците имаат подеднакво важна, иако не секогаш идентична улога во растењето.
Нивното значење не се сведува само на обезбедување материјална сигурност, поставување дисциплина или повремена заедничка игра.
Таткото е важна фигура на приврзаност, поддршка и емоционална сигурност.
На детето му е потребен татко кој го слуша, го теши, го разбира, поставува граници, покажува нежност и учествува во неговото секојдневие.
Истражувањата за вклученоста на татковците го поврзуваат квалитетниот однос меѓу таткото и детето со бројни позитивни развојни резултати, меѓу кои емоционалната благосостојба, социјалните вештини и однесувањето.
Сепак, важно е да се разбере дека не е пресудно само присуството на таткото, туку и квалитетот на нивниот однос.
На детето не му значи многу татко кој е физички присутен, но емоционално недостапен. Многу повеќе му значи татко кој покажува интерес за неговиот свет, кој знае од што се плаши, на што се радува и што го мачи.
Татко кој знае да каже: „Горд сум на тебе“, но и: „Погрешив, извини“.
Кој не очекува детето да биде бестрашно, туку му дава сигурност да го истражува светот со сопствено темпо.
Таткото како сигурна база за истражување на светот
Во развојната психологија особено е значаен поимот „сигурна база“ – однос во кој детето знае дека има кому да му се врати кога му се потребни утеха, поддршка или заштита.
И татковците и мајките можат да бидат таква сигурна база.
Преку заедничката игра, истражувањето и совладувањето мали предизвици, таткото може да му помогне на детето постепено да ги поместува границите на своите способности.
Тоа не значи дека детето треба да се турка во ситуации од кои се плаши или да се учи по секоја цена да биде храбро.
Напротив.
Кога детето знае дека таткото ќе го заштити ако нешто тргне наопаку, полесно се осмелува да испроба нешто ново.
Сигурноста не произлегува од тоа што детето никогаш не паѓа, туку од сознанието дека нема да остане само кога ќе падне.
Дали грубата игра поттикнува агресивност?
Ова е едно од прашањата што родителите најчесто ги поставуваат.
Иако на прв поглед може да личи на тепачка, разиграното физичко надмудрување се разликува од агресијата по тоа што и двајцата учесници уживаат, постои меѓусебна доверба и се почитуваат границите.
Сепак, научните наоди не се целосно еднозначни. Некои истражувања ја поврзуваат квалитетната физичка игра меѓу татковците и децата со подобра саморегулација и социјални вештини, додека други не наоѓаат јасни придобивки или укажуваат на можни проблеми кога играта е премногу груба, доминантна или лошо контролирана.
Затоа не е доволно таткото и детето само да се борат.
Важно е како си играат.
Ако детето се смее, активно учествува и сака да продолжи, тоа се добри знаци. Ако се повлекува, плаче, се вкочанува или бара играта да престане, возрасниот мора веднаш да реагира.
На пример, скокоткањето што продолжува и покрај противењето на детето не е добра лекција за блискост и почитување на границите.
Целта никогаш не е возрасниот да покаже колку е посилен, туку детето преку заедничката игра да почувствува поврзаност, сигурност и задоволство.
Треба да се избегнуваат опасни движења, особено фрлање на детето во воздух, нагло влечење за рацете и притисок врз главата или вратот.
А што е со мајките?
Иако грубата физичка игра често се поврзува со татковците, таа не е резервирана само за нив.
И мајките можат да учествуваат во вакви игри, исто како што татковците можат да бидат нежни, трпеливи и посветени на секојдневната грижа.
Разликите во стиловите на игра што понекогаш ги откриваат истражувањата кај мајките и татковците се просечни обрасци, а не правила што важат за секое семејство.
Најважно е детето да има возрасни лица со кои може да развие сигурен, топол и стабилен однос.
Затоа, ниту отсуството на таткото не значи дека детето нужно ќе биде лишено од здрав емоционален развој. Љубов, сигурност, поддршка и поттик за истражување можат да му дадат и други посветени возрасни лица.
На децата не им се потребни совршени татковци, туку татковци кои се присутни
Во секојдневието исполнето со работа, обврски и замор, заедничката игра понекогаш станува уште една ставка на долгата листа на работи што родителите „треба“ да ги прават.
Но, за детето играта не е обврска.
Таа е еден од најважните начини на поврзување со луѓето што ги сака.
Понекогаш тоа ќе биде борење на тепих, другпат градење кула од коцки, разговор пред спиење или заедничка прошетка.
На детето не му е неопходно таткото секој ден да организира посебни активности, ниту постојано да биде забавен.
Потребно му е да почувствува дека е важно. Дека таткото сака да поминува време со него. Дека го забележува, го разбира и го прифаќа.
А кога следниот пат ќе го повика да се борат на тепихот, можеби тој повик нема да значи само: „Ајде да си играме“.
Можеби ќе значи и: „Тато, ајде да бидеме заедно. Покажи ми колку сум силен, но и колку сум сигурен покрај тебе“.
Зашто во растењето на детето не е важна само силата со која таткото го крева во воздух, туку и сигурноста со која го дочекува кога ќе се врати на земјата.