Септември е месец посветен на подигнување на свеста за ракот кај децата, болест која иако е релативно ретка, останува една од водечките причини за смрт од болести кај децата и адолесцентите. Светската здравствена организација проценува дека секоја година во светот заболуваат околу 400.000 деца и адолесценти на возраст од 0 до 19 години. Најчести се леукемиите, туморите на мозокот и други тумори, додека кај адолесцентите почесто се јавуваат лимфоми, тумори на коските и рак на тироидната жлезда.
Во Македонија нема јавно објавена свежа официјална статистика за 2025 или 2026 година која би дала целосна слика за бројот и структурата на новите случаи кај децата. Последниот јавно достапен домашен податок, објавен во февруари 2025 година, наведува дека бројот на деца со дијагностициран рак во земјава се движи меѓу 30 и 60 случаи годишно. Бидејќи станува збор за податок пренесен во медиуми, а не за нов официјален статистички извештај, треба да се земе како ориентациски, а не како актуелна годишна статистика.
Она што особено ги загрижува лекарите е фактот дека детскиот рак во почетокот може да има многу неспецифични симптомии и можат да наликуваат на симптоми на други, почести болести. Детето може да биде уморно и бледо, да има температура или чести инфекции, необјасниви модринки и крвавења, но и болки во коските или зглобовите. Внимание треба да се посвети и на болка која го буди детето навечер, куцање или слабост на нозете, необјаснето слабеење, ноќно потење, појава на грутка или оток, како и упорни главоболки, повраќање, вртоглавица или промени во видот. Сепак, појавата на еден од овие симптоми не значи дека детето има рак – станува збор за знаци кои, доколку траат или се повторуваат без јасна причина, треба да ги процени лекар.
За разлика од повеќето карциноми кај возрасните, кај детскиот рак во најголем број случаи не може да се утврди конкретна причина и болеста не може да се спречи со промена на животниот стил. Според СЗО, само мал дел од детските карциноми се поврзани со наследни генетски фактори. Затоа главниот фокус е на раното препознавање, точната дијагноза и навременото започнување на терапијата. Ракот кај децата може да се лекува со хемотерапија, хирургија, радиотерапија и други современи терапии, зависно од видот на болеста.
Голема е разликата во шансите за преживување во зависност од тоа каде живее детето. Во земјите со високи приходи, повеќе од 80 отсто од децата со рак преживуваат, додека во многу земји со низок и среден приход стапката на преживување е под 30 отсто. СЗО предупредува дека речиси девет од десет деца заболени од рак живеат во земји со низок или среден приход, каде што пристапот до дијагностика, лекови и современо лекување е ограничен.
И во Европа се следи пораст на регистрираните случаи. Според најновите податоци на Европскиот систем за информации за ракот, во земјите од ЕУ во 2022 година биле дијагностицирани околу 13.800 деца и адолесценти на возраст од 0 до 19 години, што одговара на приближно едно дијагностицирано дете на секои 326 деца пред да наполнат 20 години. Податоците ја нагласуваат потребата од подобра рана дијагностика и еднаков пристап до ефикасно лекување, бидејќи ракот кај децата денес во голем број случаи може успешно да се излекува.