Кога одлучуваме кому ќе му веруваме, почесто избираме луѓе кои пораснале со помалку материјални средства, отколку оние што посетувале престижни приватни училишта, патувале и летувале на егзотични дестинации. До овој заклучок дошле истражувачи во студија објавена од American Psychological Association.
Иако можеби не сме свесни за тоа, кога проценуваме кому да му веруваме, повеќе сме наклонети кон луѓе што потекнуваат од домаќинства со ниски или средни приходи отколку кон оние од богати семејства.
Што нè тера да му веруваме на некого?
Целиот наш живот се врти околу довербата – од пријателствата што ги негуваме, до партнерствата и професионалните односи што ги градиме. Без доверба, романтичните врски можат да пропаднат, бизнисите да трпат, а општествените поделби да се продлабочат.
„Довербата е неопходна за здрави односи“, вели Кристин Лорин, професорка по психологија на University of British Columbia.
За да откријат што точно влијае врз тоа кому му веруваме, истражувачите спровеле серија експерименти со повеќе од 1.900 учесници. Тие испитувале дали социјалниот статус – во детството или во моменталниот живот – влијае врз тоа колку некој изгледа доверлив за другите. Истражувањето е објавено во списанието Journal of Personality and Social Psychology.
Луѓето што пораснале со помалку пари ги сметаме за поморални
Истражувачкиот тим спровел повеќе однапред регистрирани студии и низа повторувања за да утврди како детството и општествената класа влијаат врз довербата. Во различни ситуации – од економски игри до реални социјални дилеми – учесниците доследно покажувале поголема доверба кон лица што потекнуваат од пониски социјални слоеви.
Студијата разликува две форми на доверба:
Бихејвиорална доверба – преземање акција што го става некого во ранлива позиција.
Очекувана доверба – верување дека нечија доверба ќе биде оправдана.
Луѓето им давале поголема бихејвиорална доверба на оние што пораснале во сиромашни услови. Тие ги перципирале како поморални, поискрени и подостојни за доверба. Учесниците биле посклони да делат ресурси и да соработуваат со лица од сиромашни семејства – дури и кога тие подоцна во животот постигнале подобар материјален статус.
Моќта на стереотипите
Научниците утврдиле дека стереотипите поврзани со социјалната класа играат клучна улога во оваа динамика. Лицата од пониски класи често ги доживуваме како потопли, повеќе ориентирани кон заедницата и морално „почисти“. Наспроти тоа, луѓето од богати средини неретко ги перципираме како студени, разгалени или себични.
Интересно е што овие морални проценки се посилни кога се однесуваат на класата во детството, отколку на моменталната финансиска состојба.
Истражувачите откриле и дека нашата бихејвиорална доверба не оди секогаш рака под рака со очекувањата. Во многу случаи, луѓето им верувале на сиромашните без нужно да очекуваат од нив нешто за возврат. Тоа укажува дека довербата понекогаш произлегува од чувство на великодушност или социјална обврска.
Какви се последиците во реалниот свет?
Овие сознанија може да имаат сериозни импликации во професионалниот и општествениот живот – особено во ситуации каде што одлуката кому ќе му се верува влијае врз вработување, партнерства или лидерски позиции.
Луѓето што пораснале со помалку пари може да имаат неочекувана социјална предност: другите почесто им веруваат, што може да влијае врз тоа како се перципира нивниот интегритет, сигурност и лидерски потенцијал.
Истражувањето покажува дека луѓето прават јасна разлика меѓу нечие детство и неговата сегашна состојба. Тие генерално ги сметаат оние што пораснале во семејства од пониска класа за поморални и подоверливи. Но, кога станува збор за луѓе што и понатаму живеат во сиромаштија, довербата понекогаш се дава без силно уверување дека ќе биде возвратена – и покрај тоа, ние сепак ја нудиме.